بحران تراشههای حافظه؛ آیا کامپیوتر و گوشیهای ارزانتر گران میشوند؟
در سالهای اخیر، یکی از مهمترین روندهای بازار فناوری، ارزانتر شدن تدریجی گوشیهای هوشمند و کامپیوترها بوده است؛ اما این روند حالا با یک مانع جدی روبهرو شده است: کمبود تراشههای حافظه.
افزایش شدید تقاضا برای هوش مصنوعی باعث شده تولیدکنندگان تراشه بخش قابلتوجهی از ظرفیت خود را به تولید حافظههای پیشرفته برای مراکز داده اختصاص دهند. نتیجه این تغییر، کاهش عرضه حافظههای مورد استفاده در گوشی، لپتاپ، کامپیوتر و کنسولهای بازی و در نهایت افزایش هزینه تولید این محصولات است.
چرا هوش مصنوعی به این همه حافظه نیاز دارد؟
مدلهای هوش مصنوعی برای آموزش و اجرای خود به حجم بسیار زیادی از حافظه نیاز دارند. یکی از مهمترین انواع حافظه در این مراکز داده، HBM یا High Bandwidth Memory است که میتواند دادهها را با سرعت بسیار بالا میان پردازندههای هوش مصنوعی و حافظه جابهجا کند.
در طرف دیگر، گوشیها و کامپیوترهای معمولی بیشتر از حافظههایی مانند DRAM، LPDDR و NAND استفاده میکنند. مشکل اینجاست که تولیدکنندگان بزرگ حافظه، از جمله سامسونگ، SK hynix و Micron، ظرفیت تولید محدودی دارند و بخشی از این ظرفیت را به محصولات پرسودتر مورد استفاده در زیرساختهای هوش مصنوعی اختصاص دادهاند.
به زبان ساده، هرچه شرکتها حافظه بیشتری برای سرورهای هوش مصنوعی تولید کنند، ظرفیت کمتری برای حافظه مورد استفاده در محصولات مصرفی باقی میماند.
قیمت حافظه چقدر تغییر کرده است؟
افزایش قیمت در بازار حافظه طی سال ۲۰۲۶ بسیار قابلتوجه بوده است. بر اساس گزارش TrendForce، قیمت قراردادی DRAM معمولی در سهماهه سوم سال همچنان در مسیر افزایش قرار داشته و NAND Flash نیز با افزایش قیمت روبهرو شده است؛ هرچند سرعت رشد قیمت نسبت به جهش شدید سهماهه دوم کمتر شده است.
گزارشهای اخیر نیز نشان میدهند که فشار بازار تنها محدود به تراشههای مخصوص هوش مصنوعی نیست و افزایش هزینه DRAM و NAND به زنجیره تولید محصولات مصرفی نیز منتقل شده است. حتی برخی تحلیلها از وضعیتی صحبت میکنند که قیمت حافظه DRAM در یک سال چند برابر شده است.
آیا گوشیهای ارزان هم گران میشوند؟
احتمال آن زیاد است؛ بهخصوص در بخش اقتصادی و میانرده.
گوشیهای ارزان معمولاً با حاشیه سود بسیار کمتری نسبت به مدلهای پرچمدار فروخته میشوند. بنابراین اگر هزینه قطعاتی مانند RAM و حافظه داخلی افزایش پیدا کند، تولیدکننده گزینههای محدودی دارد: افزایش قیمت، کاهش مشخصات سختافزاری یا کاهش حاشیه سود.
IDC پیشبینی کرده بود فشار ناشی از کمبود حافظه میتواند متوسط قیمت فروش گوشیهای هوشمند را افزایش دهد و بازار محصولات ارزانتر را بیشتر تحت فشار قرار دهد.
کامپیوترها هم در امان نیستند
بازار کامپیوتر نیز شرایط مشابهی دارد. حافظه RAM و SSD بخش مهمی از هزینه ساخت یک سیستم را تشکیل میدهند و افزایش قیمت آنها مستقیماً روی هزینه تولید لپتاپ و کامپیوتر اثر میگذارد.
گزارش والاستریت ژورنال نشان میدهد در سهماهه دوم ۲۰۲۶، فروش جهانی PC از نظر تعداد حدود ۴.۹ درصد کاهش داشته، در حالی که قیمتها حدود ۲۰ درصد افزایش یافتهاند. این یعنی بازار کامپیوتر در حال تجربه شرایطی است که شرکتها محصولات کمتری میفروشند اما با قیمت بالاتری عرضه میکنند.
آیا این بحران موقتی است؟
احتمالاً نه در کوتاهمدت.
شرکتهای تولیدکننده تراشه در حال سرمایهگذاری برای افزایش ظرفیت هستند، اما ساخت کارخانههای پیشرفته تولید حافظه سالها زمان میبرد. به همین دلیل، حتی اگر سرمایهگذاریهای جدید امروز آغاز شوند، تأثیر کامل آنها بر عرضه ممکن است تا سالهای ۲۰۲۷، ۲۰۲۸ یا حتی بعد از آن احساس نشود.
از طرف دیگر، اگر تقاضا برای هوش مصنوعی همچنان با سرعت فعلی رشد کند، ظرفیت جدید نیز ممکن است خیلی سریع جذب بازار شود.
جمعبندی کوبکو
بحران فعلی را نمیتوان فقط «کمبود رم» دانست. مسئله بزرگتر، تغییر اولویت صنعت نیمهرساناهاست؛ جایی که هوش مصنوعی به یکی از بزرگترین مصرفکنندگان حافظه تبدیل شده است.
بنابراین ممکن است در آینده نزدیک شاهد گوشیها و کامپیوترهایی باشیم که گرانترند، حافظه کمتری دارند یا افزایش مشخصات سختافزاری آنها متوقف شده است.
در واقع، رقابت برای هوش مصنوعی فقط در دیتاسنترها اتفاق نمیافتد؛ بخشی از هزینه این رقابت ممکن است در نهایت روی فاکتور خرید گوشی و لپتاپ ما ظاهر شود.
