چرا قیمت گوشی و کامپیوتر در حال افزایش است؟ پای هوش مصنوعی در میان است
اگر این روزها برای خرید گوشی، لپتاپ یا کامپیوتر جدید به بازار سر زده باشید، احتمالاً متوجه یک اتفاق ناخوشایند شدهاید: قیمت بسیاری از محصولات دیجیتال در حال افزایش است. اما دلیل این افزایش قیمت چیست؟ آیا فقط تورم و افزایش هزینه تولید مقصر هستند؟
پاسخ را باید تا حد زیادی در جایی بسیار دور از فروشگاههای موبایل و کامپیوتر پیدا کرد؛ در مراکز دادهای که برای توسعه هوش مصنوعی ساخته میشوند.
هوش مصنوعی به حافظه زیادی نیاز دارد
مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی برای آموزش و اجرای خود به حجم بسیار زیادی از حافظه و پردازنده نیاز دارند. مراکز داده شرکتهای فناوری برای اجرای این مدلها به تراشههای حافظهای مانند DRAM و HBM و همچنین حافظههای NAND نیاز دارند.
مشکل از جایی شروع شده که تقاضا برای این تراشهها با سرعت بسیار زیادی افزایش پیدا کرده است. شرکتهای تولیدکننده تراشه نیز بخشی از ظرفیت تولید خود را به محصولات مرتبط با هوش مصنوعی اختصاص دادهاند؛ محصولاتی که معمولاً سود بیشتری نسبت به حافظه مورد استفاده در گوشی و کامپیوترهای معمولی دارند.
در نتیجه، سهم کمتری از ظرفیت تولید برای بازار مصرفی باقی میماند و همین مسئله قیمت حافظههای مورد استفاده در گوشیها و کامپیوترها را بالا میبرد.
قیمت RAM و حافظه چه تغییری کرده است؟
افزایش قیمت در این بخش بسیار قابل توجه بوده است. طبق گزارش TrendForce، قیمت قراردادی DRAM معمولی در سهماهه نخست ۲۰۲۶ نسبت به سهماهه قبل بین ۹۰ تا ۹۵ درصد افزایش داشته و قیمت NAND Flash نیز حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد رشد کرده است.
گزارش Counterpoint نیز نشان میدهد قیمت برخی حافظههای DRAM و NAND مورد استفاده در محصولات مصرفی طی یک سال بیش از ۶۰۰ درصد افزایش داشته است؛ هرچند این رقم مربوط به بخشهایی از بازار و مقایسههای خاص است و نباید آن را به معنای افزایش ۶۰۰ درصدی قیمت تمام گوشیها و کامپیوترها دانست.
چرا این موضوع روی قیمت گوشی و لپتاپ تأثیر میگذارد؟
حافظه یکی از اجزای اصلی هر گوشی و کامپیوتر است. وقتی هزینه RAM و حافظه داخلی افزایش پیدا میکند، شرکت سازنده چند انتخاب دارد:
قیمت محصول را افزایش دهد، از مقدار حافظه کم کند، تولید برخی مدلها را کاهش دهد یا حاشیه سود خود را پایین بیاورد.
به همین دلیل فشار افزایش قیمت ابتدا میتواند در مدلهای اقتصادی و میانرده بیشتر دیده شود؛ زیرا تولیدکننده در این محصولات معمولاً حاشیه سود کمتری دارد.
IDC نیز هشدار داده که بحران حافظه در سال ۲۰۲۶ بازار کامپیوتر و گوشی هوشمند را تحت تأثیر قرار داده و ترکیب «قیمت بالاتر و فروش تعداد کمتر» میتواند به یکی از ویژگیهای بازار تبدیل شود.
آیا فقط هوش مصنوعی مقصر است؟
نه.
هوش مصنوعی یکی از مهمترین عوامل بحران فعلی است، اما تنها عامل نیست. چرخههای سرمایهگذاری صنعت نیمهرسانا، ظرفیت محدود کارخانهها، افزایش تقاضای مراکز داده و تغییر اولویت تولیدکنندگان همگی در این وضعیت نقش دارند.
نکته مهم این است که ساخت کارخانههای جدید تولید تراشه زمان زیادی میبرد؛ بنابراین افزایش سریع تقاضا را نمیتوان بهسرعت با افزایش عرضه جبران کرد. Gartner پیشبینی کرده قیمت DRAM در سال ۲۰۲۶ بهطور میانگین ۱۲۵ درصد افزایش پیدا کند و بحران ذخیرهسازی تا سال ۲۰۲۷ ادامه داشته باشد.
آیا قیمت گوشی و کامپیوتر دوباره کاهش پیدا میکند؟
احتمالاً در نهایت بازار به تعادل خواهد رسید، اما زمان آن مشخص نیست.
شرکتهای تولیدکننده تراشه در حال افزایش ظرفیت تولید هستند، اما ساخت کارخانه و تجهیزات پیشرفته سالها زمان میبرد. در همین حال، شرکتهای بزرگ فناوری همچنان میلیاردها دلار برای توسعه مراکز داده و زیرساختهای هوش مصنوعی هزینه میکنند.
بنابراین ممکن است در کوتاهمدت فشار روی بازار حافظه ادامه داشته باشد. حتی برخی تحلیلها انتظار دارند محدودیت عرضه تا سال ۲۰۲۷ و بعد از آن نیز ادامه پیدا کند.
افزایش قیمت گوشی و کامپیوتر را نمیتوان فقط به یک دلیل نسبت داد، اما هوش مصنوعی یکی از مهمترین موتورهای پشت بحران فعلی حافظه است.
هر بار که یک مدل هوش مصنوعی قدرتمندتر میشود، به زیرساخت بیشتری نیاز دارد و این زیرساخت به تراشه و حافظه وابسته است. در نتیجه، رقابت میان مراکز داده هوش مصنوعی و مصرفکنندگان عادی برای دسترسی به ظرفیت محدود تولید تراشه، میتواند قیمت محصولاتی را که هر روز استفاده میکنیم افزایش دهد.
شاید عجیب به نظر برسد، اما بخشی از افزایش قیمت گوشی و لپتاپ روی قفسه فروشگاهها، نتیجه رقابتی است که هزاران کیلومتر دورتر، در مراکز داده غولهای فناوری برای ساخت هوش مصنوعی قدرتمندتر در جریان است.
