تولید داروهای پیشرفته ضدسرطان ایرانی؛ وقتی اعتبار مالیاتی به کمک فناوری میآید
توسعه داروهای پیشرفته و کاهش وابستگی به واردات، سالهاست یکی از محورهای مهم صنعت سلامت در ایران محسوب میشود. حالا معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری از نقش پررنگ یک ابزار مالیاتی در حمایت از پروژههای تحقیق و توسعه دارویی خبر داده است؛ ظرفیتی که به گفته مسئولان، میتواند مسیر تولید داروهای پیشرفته، از جمله داروهای ضدسرطان، را هموارتر کند.
تورج امرایی، معاون توسعه شرکتهای دانشبنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، با اشاره به اهمیت راهبردی صنعت دارو اعلام کرده است که حوزه دارو و تجهیزات پزشکی فعالترین بخش کشور در استفاده از ظرفیت «ماده ۱۱ قانون جهش تولید دانشبنیان» محسوب میشود. بر اساس این سازوکار، بخشی از هزینههای تأییدشده تحقیق و توسعه شرکتها میتواند به عنوان اعتبار مالیاتی در نظر گرفته شود.
ماده ۱۱ چگونه به تولید دارو کمک میکند؟
تحقیق و توسعه در صنعت دارو فرآیندی طولانی و پرهزینه است. از طراحی و آزمایش یک ماده مؤثره گرفته تا مطالعات آزمایشگاهی، تولید نیمهصنعتی، آزمایشهای لازم، دریافت مجوز و در نهایت ورود محصول به بازار، مراحل متعددی باید طی شود.
ماده ۱۱ قانون جهش تولید دانشبنیان با هدف هدایت حمایتهای مالیاتی به سمت نوآوری و اقتصاد دانشبنیان ایجاد شده است. طبق بند «ب» این ماده، هزینههای انجامشده برای فعالیتهای تحقیق و توسعه میتواند به عنوان اعتبار مالیاتی محاسبه شود و این اعتبار از مالیات قطعیشده شرکت در همان سال یا سالهای بعد کسر شود.
به این ترتیب، شرکت به جای آنکه تمام هزینه تحقیق و توسعه را به عنوان یک هزینه غیرقابل بازگشت تحمل کند، میتواند بخشی از آن را از طریق سازوکار اعتبار مالیاتی جبران کند. همین موضوع میتواند انگیزه سرمایهگذاری بخش خصوصی در فناوریهای پیچیده دارویی را افزایش دهد.
چرا صنعت دارو اهمیت بیشتری دارد؟
تولید داروهای پیشرفته تنها به معنای ساخت یک محصول جدید نیست؛ این فرآیند میتواند به توسعه فناوری، تربیت نیروی متخصص، ایجاد زیرساختهای آزمایشگاهی و کاهش وابستگی به واردات منجر شود.
ایران در سالهای گذشته نیز نمونههایی از تولید داخلی داروهای پیچیده را تجربه کرده است. برای نمونه، داروهای زیستی و بیوسیمیلار، برخی داروهای هدفمند سرطان و مواد اولیه دارویی در داخل کشور توسعه یافتهاند. در یکی از نمونههای اعلامشده، تولید داخلی داروی سیکلوفسفاماید با هدف تأمین نیاز کشور و کاهش ارزبری انجام شد و این محصول در دو دوز ۵۰۰ و ۱۰۰۰ میلیگرم به تولید رسید.
همچنین در سالهای اخیر شرکتهای دانشبنیان ایرانی به سمت تولید نسل جدید داروهای هدفمند سرطان حرکت کردهاند. برای مثال، یک داروی آنتیبادیمتصل ایرانی برای درمان برخی سرطانها توسعه یافته که هدف آن رساندن ماده دارویی به شکل دقیقتر به سلولهای سرطانی و کاهش برخی عوارض درمانهای قدیمیتر است.
اعتبار مالیاتی؛ حمایت بدون پرداخت مستقیم بودجه
یکی از نکات قابل توجه در این سیاست آن است که حمایت مالیاتی الزاماً به معنای پرداخت مستقیم پول از سوی دولت به شرکت نیست. در سازوکار اعتبار مالیاتی، شرکت واجد شرایط میتواند هزینههای تأییدشده تحقیق و توسعه خود را در قالب اعتبار مالیاتی دریافت کند و از آن برای کاهش مالیات قطعیشده استفاده کند.
بر اساس اظهارات معاون توسعه شرکتهای دانشبنیان، طی یک سال گذشته حدود ۷.۵ همت اعتبار مالیاتی برای پروژههای تحقیق و توسعه و توسعه زیرساختهای علم و فناوری تصویب شده است. به گفته او، بیش از ۷۰ درصد این اعتبار یا توسط شرکتهای دانشبنیان پرداخت شده یا اجرای آن به این شرکتها سپرده شده است.
این ارقام نشان میدهد که اعتبار مالیاتی میتواند به یکی از ابزارهای مهم تأمین مالی غیرمستقیم برای توسعه فناوری تبدیل شود؛ بهویژه در صنایعی مانند داروسازی که هزینه تحقیق و توسعه بالاست و رسیدن یک محصول از ایده تا بازار ممکن است سالها زمان ببرد.
از آزمایشگاه تا داروخانه
البته تولید یک داروی پیشرفته صرفاً با تأمین سرمایه و انجام تحقیقات اولیه به پایان نمیرسد. یک مولکول دارویی باید مراحل مختلف تحقیق، آزمایش، تولید و ارزیابی را پشت سر بگذارد و پس از طی فرآیندهای نظارتی، امکان ورود به بازار را پیدا کند.
به همین دلیل، اثر واقعی سیاستهایی مانند اعتبار مالیاتی زمانی مشخص میشود که پروژههای تحقیقاتی بتوانند از مرحله آزمایشگاهی عبور کرده و به تولید صنعتی و دسترسی بیماران برسند.
در سالهای اخیر نمونههایی از توسعه داروهای خوراکی ضدسرطان و مواد مؤثره دارویی نیز در شرکتهای دانشبنیان دنبال شده است. برخی از این پروژهها با هدف تولید داخلی داروهای جدید و جایگزینی بخشی از محصولات وارداتی در حال توسعه هستند.
ورود ابزارهای مالیاتی به حوزه تحقیق و توسعه میتواند مسیر متفاوتی برای حمایت از صنعت دارو ایجاد کند. اگر این منابع به شکل هدفمند به پروژههای واقعی و قابل تجاریسازی اختصاص پیدا کنند، نتیجه آن تنها افزایش تعداد داروهای تولید داخل نخواهد بود؛ بلکه میتواند به توسعه فناوری، کاهش وابستگی ارزی، تقویت شرکتهای دانشبنیان و در نهایت دسترسی بیماران به داروهای پیشرفتهتر منجر شود.
با این حال، موفقیت این سیاست در نهایت به یک شاخص مهم وابسته است: اینکه چند پروژه تحقیقاتی بتوانند از آزمایشگاه عبور کنند، به تولید صنعتی برسند و محصول نهایی آنها واقعاً وارد چرخه درمان کشور شود.
